Նոյեմբերի 4- նոյեմբերի 15

Մասնակիցները` 4-6֊րդ դասարանների  սովորողներ

Նպատակը՝ ծանոթանալ Մխիթար Սեբաստացու և Մխիթարյան միաբանության գործունեությանը:

Խնդիրներ՝ 

1. տեսքտային աշխատանք կատարելու հմտությունների ձեռքբերում
2. հետազոտական աշխատանք կատարելու, համադրել-հակադրելու, սեփական կարծիքն արտահայտելու և հիմնավորելու կարողությունների զարգացում։

Ընթացքը՝

1.Ո՞վ է Մխիթար Սեբաստացին(հավաքել տեղեկություններ Մ․ Սեբաստացու, նրա  կատարած գործունեության վերաբերյալ)։

Մխիթար (իսկական անունը՝ Մանուկ) Սեբաստացին սովորել է Սեբաստիայի Սբ Նշան, ապա՝ Էջմիածնի, Սևանի, Կարինի վանքերում: 1693 թ-ին մեկնել է Բերիա (այժմ՝ Հալեպ), որտեղ ծանոթացել է կաթոլիկ միսիոներների հետ: 1696 թ-ին ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա, 1699 թ-ին՝ վարդապետ: 1701 թ-ին Կոստանդնուպոլսում հիմնադրել է միաբանություն: 1705 թ-ին Հռոմի իշխանություններից ձեռք բերելով վանք հիմնելու համաձայնություն՝ 1706 թ-ին Վենետիկին ենթակա Հունաստանի Մեթոն բերդաքաղաքում ձեռնամուխ է եղել վանքի կառուցմանը: 1712 թ-ին Հռոմի պապը Սեբաստացուն շնորհել է աբբահոր կոչում: Խուսափելով թուրքական հարձակումներից՝ 1715 թ-ին միաբանությունը տեղափոխվել է Վենետիկ: 1717 թ-ին Վենետիկի Ծերակույտը հրովարտակով Սբ Ղազար կղզին շնորհել է միաբանությանը: Այստեղ Սեբաստացին կառուցել է եկեղեցի, բացել դպրոց, պատրաստել է միաբան-գործիչներ: Սբ Ղազարում նա զբաղվել է մատենագիտական աշխատանքով, ղեկավարել իր սաների բանասիրական հետազոտական աշխատանքները, կատարել թարգմանություններ, հրատարակել գրքեր: Սեբաստացու մահվանից հետո միաբանությունը, ի պատիվ նրա, կոչվել է Մխիթարյան: Դեռևս կենդանության օրոք նրան մեծարել են Երկրորդ Լուսավորիչ ազգիս, Երկրորդ Մեսրոպ և այլ պատվանուններով:Մխիթար Սեբաստացին աշխարհաբարի քերականության առաջին դասագրքի՝ «Դուռն քերականության աշխարհաբար լեզվին հայոց»-ի (1727 թ.) հեղինակն է: Արժեքավոր է նաև նրա «Քերականություն գրաբար լեզվի հայկազյան սեռի» (1730 թ.) երկը, որտեղ քննել է գրաբարի ձևաբանությունը, շարահյուսությունը, սահմանել կանոններ, անդրադարձել ուղղագրության և այլ հարցերի: Հայագիտական մեծ նվաճում է Սեբաստացու «Բառգիրք հայկազյան լեզվի» (2 հատոր, 1749–69 թթ.) աշխատությունը, որն այսօր էլ ունի բացառիկ արժեք. ընդգրկում է ժամանակի հայերեն ձեռագիր ու տպագիր բառագանձը՝ ավելի քան 100 հզ. բառահոդված: Ուշագրավ է նաև նրա «Տաղարան» (1727 թ.) ժողովածուն, որի բանաստեղծությունների մի մասը, որպես շարական, Սեբաստացու երաժշտությամբ, երգում են ցայսօր: Լավագույն ձեռագրերի համեմատությամբ հրատարակել է Աստվածաշունչ (1733–35 թթ.), կազմել է նաև «Ավետյաց երկրի աշխարհացույցը» (1746 թ.):Սեբաստացու անունով Երևանում կոչվել է կրթահամալիր:

2.Ներկայացնել Մխիթարյան Միաբանության գործունեությունը, անդրադառնալ նաև Մխիթարյան Միաբանության այժմյան գործունեությանը։

ՄԽԻԹԱՐՅԱՆՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ
ՀԱՅ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ՄՏՔԻ ԳՆԱՀԱՏՄԱՄԲ
ԹԱԹՈՒԼ ԱՍՈՅԱՆ
Մխիթարյան միաբանության գործունեությունը միշտ էլ գտնվել է հայ հասարակական մտքի ուշադրության կենտրոնում: Կարծիքներ են արտահայտվել և գնահատականներ տրվել ինչպես միաբանության ամբողջ գործունեության, այնպես էլ մասնավոր հարցադրումների առիթով: Միաբանության գործունեությունը լուսաբանող
ծավալուն և փոքրիշատե ամբողջական աշխատանքներ են հրապարակել այնպիսի
համբավավոր մտավորականներ, ինչպիսիք են Մ. Նալբանդյանն ու Լեոն: Ճիշտ է,
նրանց կողմից (նաև Գ. Այվազովսկու, Ալ. Երիցյանի և այլոց) առաջ քաշված և լուսաբանված որոշ հարցեր այսօր ունեն միմիայն պատմական արժեք և էական նշանակություն չունեն միաբանության գործունեության գիտական գնահատման առումով,
բայց «ապահովում են» երևույթի լուսաբանման համակողմանիությանը:
Արտահայտված կարծիքները միանշանակ չեն, կան և՛ դրական, և՛ բացասական
գնահատականներ: Այստեղ հարկ ենք համարում գոնե համառոտակի ի մի բերել,
մեկնաբանել դրանք՝ ավելի շատ ծանրանալով այն հարցադրումների վրա, որոնք
որևէ կերպ առնչվում են Մխիթարյանների հայերենագիտական գործունեությանը:
Նաև գիտակցաբար չենք անդրադառնա այն ծավալուն ուսումնասիրություններին, որոնք պատկանում են Մխիթարյան հայրերի գրչին (Ստ. Ագոնց, Հովհ. Թորոսյան, Բ.
Սարգիսյան և այլք), որովհետև վերջիններս իրենց միաբանության և նրա հիմնադրի
ծավալած գործունեութունը դիտում են միայն պայծառ լույսի տակ: Սակայն անմիջապես էլ հարկ ենք համարում ավելացնել, որ նրանց աշխատանքներում կան բազմաթիվ ճիշտ դիտարկումներ:
Ժամանակի ընթացքում շատ բան է ճշգրտվել ու արժևորվել, այսօր կարելի է ասել,
որ Մխիթարյանների գործի հանդեպ ծագած տարակարծությունները տարբեր մոտեցումների արդյունք են, որոնք մեծ մասամբ պայմանավորված էին այս կամ այն ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական առանձնահատկություններով: Քիչ
չեն այնպիսի գնահատականները, որոնք պարզապես սուբյեկտիվ ընկալման
հետևանք են: Փաստ է նաև այն, որ երբ խոսվում է առանձին Մխիթարյանի կամ որևէ

մասնավոր խնդրի մասին, արտա-հայտած կարծիքները, գրեթե առանց բացառության, դրական են, իսկ երբ խոսքը վերաբերում է նրանց գործունեությանն ընդհանրապես, ապա կարծիքները բաժանվում են: Կարծում ենք, որ Մխիթարյաններն ըստ արժանվույն գնահատվում են միայն XX դ. երկրորդ կեսից, համենայն դեպս բարձր է
գնահատվում նրանց կատարած աշխատանքը հայագիտության, մասնավորապես
հայոց լեզվի ուսումնասիրության բնագավառում: Ցավոք, առ այսօր մեզ մոտ չկա մի
այնպիսի ուսումնասիրություն, որտեղ ներկայացվեր, գնահատվեր ու մեկնաբանվեր
Մխիթարյանների ավելի քան 300-ամյա հայանպաստ գործունեությունն ընդհանրապես:
Մխիթարյաններին ներկայացնող ու գնահատող առաջին հեղինակը Գ. Այվազովսկին է, որը մեկ տասնամյակից ավելի եղել է միաբանության անդամ և այնտեղից հեռացել է 1856 թ.: Գրքի առաջաբանում, որն ունի «Ուրուագիծ ոգւոյ և ընթացից Մխիթարեան միաբանութեան Վենետկոյ» վերնագիրը և հրատարակվել է Փարիզում 1857
թ., հեղինակը նշում է, որ միաբանությունից հեռանալով՝ կատարել է եղբոր՝ Հովհաննեսի (Այվազովսկի) ցանկությունը և նրա դրդմամբ էլ գրել է իր գիրքը: «Խնդրեցիր
ինծմէ, որ ես էլ… ի գիր անցնեմ Մխիթարեան միաբանութեան հոգին ու սկզբունքները, որոնցմէ բաժնուած ըլլալուս այնչափ ուրախ էիր, քսան տարուան փափագդ վերջապէս կատարուած տեսնելով վրաս»
1
,– գրում է նա: Ինչպես վերնագիրն է հուշում, Գ.
Այվազովսկին վերլուծության նյութ է դարձրել Մխիթարյանների հոգևոր ուղղվածությունն ու կենսական սկզբունքները և ավելի շատ շոշափում է մարդկային-բարոյական
խնդիրներ: Ասենք, որ նրա առաջ քաշած այս հարցադրումը քննարկման նյութ է դառնում նաև հետագա ուսումնասիրողների կողմից: Գ. Այվազովսկին միմյանց հակադրում է նրանց գործունեության սկիզբն ու վերջը, ցույց տալիս, որ դրանք բարոյականության տեսակետից (սկիզբն ու վերջը), կապվում են վարընթաց ուղիով: «Չէինք ուզեր, կըսեմ, ցուցընել չգիտցողներուն, թէ Մխիթարեան միաբանութեան ոգին ու ընթացքն ալ, որ իր հիմնադրին մտացը մէջ գովելի էին, ինչպէս քիչ ատենէն աւրուեցան
թիւրվեցան եւ հետզհետէ այնչափ խոտորեցան իրենց սկզբնական նպատակէն, որ
ազգիս հայոց օգտին համար հիմնուած միաբանութիւնը վնասակար ըրին անոր»
2
,–
այսպիսի եզրահանգում է կատարում հեղինակը: Նա բարձր է գնահատում Մ. Սեբաստացու գործունեությունը, ասելով, թե վերջինս ջանացել է, որ հայոց լուսավորությունը տարածվի ոչ թե դրսից, այլ իր մեջ գտնված հանճարների ու շնորհալիների

շնորհիվ, որ «իր վախճանին յարմար հանճար ու յօժարութիւն ունեցող անձինքն միաբանին հետն ու մեր ազգին վերանորոգմանը աշխատին հոգւով ու մարմնով»

3.Փորձել պարզել՝ ինչո՞ւ է մեր կրթահամալիրը կոչվում Մխիթար Սեբաստացու անունով։

Ինչո՞ւ է մեր կրթահամալիրը կոչվում Սեբաստացու անունով

Մեր կրթահամալիրը կոչվում է Մխիթար Սեբաստացու անունով, որհովհետև մեր դպրոցը միավորելու և նոր կրթական դպրոց ստանալու համար խիզախություն է պետք եղել անել, ինչպես արել է հայր Մխիթարը։  Նաև մեր դպրոցը կոչվում է Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիր, որհովհետև ինչպես Մխիթար Սեբաստացին է սիրել երգել հայկական երգեր, այնպես էլ մենք ենք սիրում երգել հայակական երգեր։ Մենք՝ աշակերտներս, և բոլոր ուսուցիչները միասին շատ համախմբված են, ինչպես «Մխիթարյան միաբանության» մտավորականները։

4.Մխիթար Սեբաստացու անունը կրող այլ վկայություններ(պարզել վայրը, գործունեությունը)։
Մխիթար Սեբաստացին աշխարհաբարի քերականության առաջին դասագրքի՝ «Դուռն քերականութեան աշխարհաբար լեզուին հայոց»-ի (1727 թ.) հեղինակն է։ Արժեքավոր է նաև նրա «Քերականութիւն գրաբար լեզուի հայկազեան սեռի» (1730 թ.) երկը, որտեղ քննել է գրաբարի ձևաբանությունը, շարահյուսությունը, սահմանել կանոններ, անդրադարձել ուղղագրության և այլ հարցերի։ Հայագիտական մեծ նվաճում է Սեբաստացու «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» (2 հատոր, 1749–69 թթ.) աշխատությունը, որն այսօր էլ ունի բացառիկ արժեք. ընդգրկում է ժամանակի հայերեն ձեռագիր ու տպագիր բառագանձը՝ ավելի քան 100 հզ. բառահոդված։ Ուշագրավ է նաև նրա «Տաղարան» (1727 թ.) ժողովածուն, որի բանաստեղծությունների մի մասը, որպես շարական, Սեբաստացու երաժշտությամբ, երգում են ցայսօր։ Լավագույն ձեռագրերի համեմատությամբ հրատարակել է Աստվածաշունչ (1733–35 թթ.), կազմել է նաև «Ավետեաց երկրի աշխարհացոյցը» (1746 թ.)։

5.Ծնողներիցդ պարզի՛ր, թե ինչպե՞ս եղավ, որ ընտրեցին հենց այս կրթահամալիրը և մտքերդ շարադրի՛ր հետևյալ թեմայի շուրջ՝  Ինչպե՞ս դարձա Սեբաստացի:
Ինչպե՞ս դարձա Սեբաստացի:

Մայրիկս կարծիքով Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրում ես կստանամ լիարժեք կրթություն:


Արդյունքում՝

Մ․ Սեբաստացու կյանքն ու գործունեությունը ներկայացնող բլոգային պատումներ, տեսագրություներ, ձայնագրություններ, ռադիոնյութեր, ուսուցողական ֆիլմեր սովորողների բլոգներում, դպրոցի ենթակայքում։

Առաջադրանքներ

1. ա) Երկու ամբողջ թվերի քանորդը դրական է։ Ի՞նչ նշաններ կարող են ունենալ բաժանելին և բաժանարարը։
-,-,+,+
բ) Երկու ամբողջ թվերի քանորդը բացասական է։ Ինչպիսի՞ն պիտի լինեն բաժանելիի և բաժանարարի նշանները։ 
+,-

2․ Հաշվե՛ք.
ա) +38 ։ (–19)=(-2)
բ) –420 ։ (–15) =(+28)
գ) 0 ։ (–14)=(0)
դ) –600 ։ (–150)=(+4)
ե) –531 ։ (+3)=(-177)
ը) –121 ։ (–11)=(+11)

3․ Գտե՛ք այն թիվը, որը աստղանիշի փոխարեն գրելու դեպքում կստացվի հավասարություն.

ա) –3 · (-7) = 21,  
բ) –10 · (0) = 0,  
գ) –21 · (-2) + 3 = 45, 
դ) 6 · (-6) = –36,  
ե) –9 · * + 1 = –80,  
զ) 2 – 3 · (-20) = 20։ 

4․ Հաշվե՛ք.

ա) 8 ։ (–2) – 14 ։ (–7) + (–12) ։ 4              դ) (–55 ։ 11 + 48 ։ (–16)) ։ (–4),
բ) –18 ։ (–9) + 16 ։ (–8) – 24 ։ (–6),          ե) –66 ։ (72 ։ (–9) + 105 ։ (–35),
գ) (33 ։ (–3) – 40 ։ (–8)) ։ (–3),                  զ) –84 ։ (–56 ։ (–7) + 54 ։ (–9)

70. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ նոր բառեր  ստացի´ր (օրինակ՝ բարեժպիտ, մանկամիտ — բարեմիտ, մանկամպիտ):  Ստացված բառերի  իմաստները բացատրի´ր:

ա) Ջրահարս-ջրատար, ծովանկար-ծովաղոզուկ, բ) ժանգապատ-ժանգագույն, արծաթագույն-արծաթաջուր, գ) հողմածին-հողաթափ, ջրաղաց-ջրհոր, դ) զորագունդ-զորամաս, երկրամաս-երկրագունդ:

71.  Տրված բառերը գործածելով՝  պատմությո´ւն հորինիր:

Կառուցել, սուր, լուր, մուր, կտոր, կուտակել,  կարաս, կա­տար, կտուր, կապիկ, կատու:
Կապիկն ու Կատուն
Լինում է չիլինու մի կապիկ և կատու է լինում նրանք ծանոթանում են գազանանոցում և ծրագիր են մշակում և փախուստի դիմում:Նրանք մոլորվեցին և հայտնվեցին տանիքի կտուրին հետո ցատկեցին դեպի ներքև և մուր եղան:Մի սուրբան ծակեց կապիկին,վերկացան և տեսան որ դա ասեղ է,իսկ ասեղի կողքը կտորներ:նրանք խաղացին կտորներով հետո փայտերով և տերևներով կառուցեցին տնակ:Նրանք ուրախ ապրում են,բայց սպասքը կուտակվել էին իրար գլխի:Կապիկը լվացավ բոլոր սպասքը:Օրերից մի օր նրանց գտան և տարան ետ գազանանոց:

72.  Տրված գոյականներին  ածանցներ ավելացրո´ւ և կազմի´ր ածականներ:

Սիրտ-անսիրտ, վախ-վախկոտ, քար-քարոտ,  մայր-մայրական, երկինք-երկնային, արև-արևոտ, փայտ-փայտե, լեռ(ն)-լեռնային, փողոց-փողոցային, երկաթ-երկաթյա, օդ-օդային, ծաղիկ-ծաղկազարդ, եղբայր-եղբայրական, ոսկի-ոսկեզօծ, արծաթ-արծաթագույն, ծով-ծովային, Ամերիկա-ամերիկական, Ֆրանսիա-ֆրանսիական, Գերմանիա-գերմանական:

73. Բացատրի´ր տրված դարձվածքների իմաստները:

Օրինակ՝ ջրից չոր դուրս գալ – փորձանքից, նեղ վիճակից ազատվել:

Սիրտ տալ-օգնել, հույս տա:, հոգին առնել-սպանել: գլուխը  կորցնել-խուճապի մատնվել:  արևը խավարել-տխրել: բերանը ծռել-ծաղրել: հալից ընկնել-հոքնել: սիրտը վկայել-զգալ ինչվոր բան: գիշերը ցերեկ անել-ամբողջ գիշեր: երես դարձնել-նեղանալ: սիրտ անել-համաձայնել: բկին չոքել-ստիպել: