Month: March 2020

Երևանի բերդը անուն է ձեռք բերել, երբ Իրանի շահ Իսմայիլը 1502 թվականին գրավել է Երևանը և այն հանձնել Րևան խանին: Վերջինիս օրոք էլ Երևանը դարձել է խանության կենտրոնը, ինչը ռազմական շատ կարևոր նշանակություն ուներ: Երևանի բերդը այդպես վերակառուցվում էր և զարգանում էր Րևան խանի օրոք, երբ 1583 թվականին թուրքերը գրավում են այն և Ֆարհադ փաշան սկսում է կրկին վերակառուցել բերդը /թուրքերի գրավումից հետո այն կրկին վնասվել և տեղ-տեղ քանդվել էր/: Բերդի 45 օր տևած շինարարության համար Ֆարհադ փաշան օգտագործել է մի քանի ավերված եկեղեցիների և գերեզմանների քարերը։ Երբ հերթը հասել է «Երկու երեսի» եկեղեցուն, Առաքել անունով մի վարդապետ կարողացել է եկեղեցին պահպանելու թույլատրություն ստանալ փաշայից։ Սակայն հետագայում բոլոր կանգուն մնացած եկեղեցիները վերածվել են ախոռների։ 1639թ. պայմանագրով Հայաստանի արևելյան մասն անցավ Պարսկաստանին: Երևանը դարձավ համանուն խանության վարչական կենտրոնը, իսկ բերդը՝ խանի և սարդարի նստավայրը: 1679թ. ավերիչ երկրաշարժի ժամանակ բերդը վերածվեց ավերակների: Զալ խանը, Պարսկաստանից լրացուցիչ միջոցներ ստանալով, կարճ ժամանակում վերականգնեց այն:

Ինչպես տեսնում եք, թուրք փաշաները և պարսից խաները շատ մեծ գործեր են արել Երևանի պահպանության համար, ինչը թեկուզ և չի եղել հայերին օգնելու համար, բայց այսօր մենք ունենք մի Երևան, որը պահպանվել է նրանց կողմից:

Երևանի բերդը 1724թ. գրավեցին թուրքերը: 1735թ. պարսիկների վերագրավելուց հետո մինչև 19-րդ դարի սկիզբը բերդը խանի նստավայրն էր: Վերջին՝ Հուսեին Ղուլի խանի օրոք այստեղ կառուցվեցին շքեղ պալատ, հարեմ, բաղնիքներ, վառոդարան, մզկիթ: Ընդարձակ հրապարակում գտնվող արհեստանոցները և խանութները պատկանում էին հայերին: Աշխատանքն ավարտելով՝ երեկոյան նրանք վերադառնում էին քաղաք: Բերդում ապրում էին միայն պարսիկներ:

Դա նշանակում է, որ հայերը միևնույն է կորցրել էին իրենց բերդը, քանի որ իրավունք չունեին ապրել բերդում: Հայերն ապրում էին միայն քաղաքում:

Հետո սկսվեցին ռուս-պարսկական պատերազմները:Ռուս-պարսկական պատերազմների ընթացքում Երևանի բերդի գրավումը դարձել էր գերխնդիր, ռուսական զորքերը երեք անգամ պաշարեցին Երևանի բերդը։ Այդ ժամանակաշրջանում Պարսկաստանի ամենավտանգավոր ախոյանը Ռուսական կայսրությունը փորձում էր իշխանություն հաստատել արևելքում՝ այդպիսով իսկ անհանգստացնելով որոշ եվրոպական մեծ տերությունների, մասնավորապես Անգլիային և Ֆրանսիային։ Ուստի այդ երկրներից ստացված զինվորական օժանդակությունների շնորհիվ Երևանի բերդը դարձել էր անառիկ ամրոց։ Սա էր պատճառը, որ ռուսական զորքը ռուս-պարսկական պատերազմների ընթացքում երեք անգամ գրոհելուց հետո միայն կարողացավ գրավել բերդը։ Անառիկ բերդի գրավման համար սահմանվել էր նույնիսկ հատուկ մեդալ, ինչը ապացույցն է այն բանի, թե որքան բարենպաստ աշխարհագրական դիրք ուներ Երևանը ռուսների համար:

Երևանի 2609 ամյակին, հենց հոկտեմբերի մեկին, ռուսներին հաջողվում է գրավել Երևանի բերդը Պասկևիչի գլխավորությամբ: Պասկևիչը պարգևատրվել է <<Կոմս Էրիվանսկի>> մեդալով: Իսկ  բազմաթիվ հայեր պարգևատրվել են «Երևանի բերդի գրավումը» մեդալով։

Հենց այդ ժամանակ էլ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը հայտարարել է, որ հայերը պետք է պատրաստվեն Հայաստանն ազատագրելուն: Նա ասել է, որ արյունով պետք է ներկվի երկիրը մի անգամ, իսկ հետո երկիրը կապրի ազատ:

Ահա թե ինչ զարգացումներով և անկումներով լի պատմություն է ունեցել Երևանի բերդը:

Է(ե) ձայնավորի հնչյունափոխությունը

1.Համեմատիր դեմ դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել.

Հովհաննես-Հովհաննիսյան, անեծք-անիծել, դեմ-դիմանկար, վրեժ-վրիժառու, վեպ-վիպասան

Տեղի է ունեցել հնչունափողություն:

2. Տրված բաղադրիչները միացնելով բառեր կազմիր, ուշադրություն դարձրու հնչյունափոխությանը: Օրինակ՝ կես+ա+դեմ-կիսադեմ

Ծաղիկ+ա+ձոր – ծաղկաձոր, շեկ+ա+հեր – շիկահեր, վեմ+ա+փոր – վիմափոր, մեգ+ա+պատ – միգապատ, գես+աստղ –  գիսաստղ, սեր+առատ – սիրառատ, հանդես+ություն – հանդիսություն, պատվեր+ա+տու – պատվիրատու, բնագետ+ություն – բնագիտություն, հրավեր+ա+տոմս – հրավիրատոմս:

3. Վեճ, նվեր, տեր, մեջ, գեր արմատներից 2-ական բառ կազմիր այնպես, որ տեղի ունենա հնչյունի փոփոխություն:
վեճ-վիճակահանություն,վիճակագրական
նվեր-նվիրեն,նվիրածը
տեր-տիրոյ,տիրանալ
մեջ-միջամտել
գեր – գիրանալ,գիրացած

4. Հետևյալ բառերից փակագծերում տրված բառերի և մասնիկների օգնությամբ կազմիր նոր բառեր՝ ենթարկելով անհրաժեշտ հնչյունափոխության:

գեր (անալ) – գիրանալ
կես (ատ) – կիսատ
հայրենասեր (ություն) – հայրենասիրություն
մեգ (ապատ) – միգապատ
էշ (ատեր) – իշատեր
պարտեզ (պան) – պարտիզպան
զեն (ակիր) – զինակիր
հրավեր (ատոմս) – հրավիրատոմս
էշ (այծյամ) – իշայծյամ
գրագետ (ություն) – գրագիտություն
տեր (անալ) – տիրանալ
վեպ (ագիր) – վիպագիր

5. Գտիր հետևյալ բառերի հնչյունափոխված մասը և վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը՝

դիզել, կիսամուշտակ, վիպական, իջևանել, պատվիրել, սիրալիր, իջվածք, տիրական, սիզավետ, զինել:

դիզել – դեզ+ել
կիսամուշտակ – կես+մուշտակ
վիպական – վեպ+ական
պատվիրել – պատվեր+ել
սիրալիր – սեր+ա+լիր
իջվածք – էջ+վածք
տիրական – տեր+ական
սիզավետ – սեզ+ավետ
զինել – զենք+ել

Ինչ կլիներ,եթե բոլոր մարդիկ լինեին միանման

Նրանք  կլին էին  նույն բնավորության և  իրա հետ չեին կռվի:Նրանք արտաքինով  նման կլին էին  և նրանց տարբերել չեր լինի:Նրանք կմտած էին միանման  և  եթե  մայրենիյի ուսուցիչուհին  շարադրությու տար   նրանք բոլորը նույն շարադրություը կգրեին:                   Եթե երեղաները դառնաին  ուսուցիչների նման  նրանք ավելի  խելացի կդառնաին և  էլ նրանց կրթելու կարիք չէր լինի:

Քամու բնութագրիչները: Քամու բնութագրիչներից կարևոր են քա­մու ուղղությունը, արագությունը և ուժը: Այս բնութագրիչները մարդու կյանքի և տնտեսական գործունեության համար ունեն կարևոր նշանա­կություն: Անհիշելի ժամանակներից մարդը կարողացել է զանազան մի­ջոցներով, օրինակ՝ ծովի ալիքներով, ծածանվող դրոշակով, ծխնելույզ­ների ծխի շեղման չափով, որոշել քամու ուղղությունը, արագությունը և ուժը:

Օդերևութաբանական կայաններում տեղադրված հողմացույց կոչվող սարքով որոշում են քամու ուղղությունը և ուժը:

Ընդունված է քամին կոչել հորիզոնի այն կողմի անունով, որտեղից փչում է: Օրինակ՝ եթե քամին փչում է հարավից, ապա անվանում են հա­րավային քամի:

Քամու ուղղությունը որոշելու համար օգտվում ենք հողմացույցի շար­ժական սլաքից, որը քամու ազդեցությամբ ազատ պտտվում է: Սլաքը սուր ծայրով միշտ ուղղված է լինում քամու դեմ, այսինքն՝ դեպի հորիզոնի այն կողմը, որտեղից քամին փչում է:

Քամու ուժը կախված է իր արագությունից:  Քամու ուժր չափում են բալերով՝ 0-ից մինչև 12 բալ: Անհողմ եղանա­կին քամու ուժր 0 բալ է, իսկ եթե քամու ուժր 12 բալ է, ապա փոթորիկ է, որի րնթացքում ծառերն արմատախիլ են լինում, պոկվում են շենքերի տանիքները և այլն:

Քամու արագությունը որոշում են հողմաչափ կոչվող սարքով:

Քամու ուժի օգտագործումը: Հա­զարամյակներ շարունակ քամու ուժը մարդն օգտագործել է տարբեր նպա­տակներով՝ նավարկել է առագաստանավերով, կառուցել հողմաղացներ:

Քամու ուժի օգտագործման առա­ջին՝ պարզագույն միջոցր եղել է առագաստը, որի օգնությամբ մարդր հազա­րամյակներ շարունակ օվկիանոսում փո­խադրել է բեռներ ու մարդկանց:

Քամու ուժով են աշխատել նաև հողմաղացները, որտեղ հատուկ պատ­րաստված թիակների օգնությամբ քամին պտտել է քարը և աղացել հացահատիկը:

Քամու ուժի օգտագործման ժամանակակից ձևերից են հողմաէլեկտրակայանները, որոնց միջոցով արտադրում են էլեկտրաէներգիա:

Ժամանակակից հողմաէլեկտրակայաններն աշխատում են քամու ցանկացած ուղղության և ուժգնության պայմաններում:

Երկրագնդի վրա քամու էներգիան համարվում է անսպառ: Ուստի հող­մաէլեկտրակայանների միջոցով էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը հա­մաշխարհային էներգետիկայի հեռանկարային ճյուղերից մեկն է:

Բացի այդ՝ հողմաէլեկտրակայանները չեն աղտոտում շրջակա միջավայրը և ավելի էժան ու արագ են կառուցվում:

Այսօր աշխարհի շատ երկրներում կան կառուցված բազմաթիվ հողմաէլեկտրակայաններ: Դրանք լայն տարածում ունեն հատկապես եվրո­պական երկրներում և ԱՍՆ-ում: Հայաստանում նույնպես կառուցվել են հողմաէլեկտրակայաններ:

379.Քաղցած աղվեսը կախ ընկած ողկույզներով վազ տեսավ։ Նա ցանկացավ դունչը հասցնել խաղողին, բայց չկարողացավ։ Հեռանալիս ինքն իրեն ասաց․
-Ոչինչ դեռ խակ է։
Որոշ մարդիկ էլ այդպիսին են։

388.1, Դարասկզբին
2, Լորանը
3, Բաքվեցի ուսուցիչ
4, Այրվող լուցկին պատահաբար գցեց նավթով լի դույլը
5, Հետո սկսեց հրդեհ
6, Որովհետև մոտակայքում ջուր չկար
8, Նա ջուրը փոխարինեց գարեջուրով
9, Նա խեղտեց ջուրը
10, Լորանը դառձավ առաջին կրակմարիչ ստեղծողը։

390.Առաջինու ասված չեր, թե ինչու է փոկրիկը խորամանկ։

402.Կատվի դեմը մուկ է,մկան դեմը կատու:Շան դեմը  միս է,մսի  դեմը  շուն:Օձի դիմաց զոհն է,զոհի դիմաց օձը:Գայլի դիմաց գառ է,գառի դիմաց գայլ:

Արդեն գարուն է: Ձմեռը իր տեղը զիջել է գարնանը: Ծաղիկները սկսել են ծաղկել, ծառերը սկսել են բողբոջել, իսկ երեխաները իջնում են բակ խաղալու: Թռչունները սկսում են երգել իրենց գեղեցիկ երգերը: Մարդիկ հանում են իրենց տաք վերարկուները ու հագնում են գարնանային բաճկոն: Գարնանը մայրիկների ու կանաց տոնն է: Գարունը լի է երջանկությամբ ու սիրով: Գարնանը ես սիրում եմ զբոսնել ու խաղալ ընկերներիս հետ: Ինձ թվում է, որ այս տարի գարունը ավելի շուտ եկավ:Բնությունը աստիճանաբար արթնանում է ձմռան քնից: Այդ պատճառով էլ, ասում են, որ գարնանը բնությունը զարթոնք է ապրում: Այս ամենը նշան էր այն բանի որ արդեն գարուն էր և անցյալում է մնացել ձմռան ցուրտն և ահարկու սառնամանիքը: